Làng nghề Khảm Trai Chuyên Mỹ - Hà Nội

Làng nghề Khảm Trai Chuyên Mỹ - Hà Nội

Nằm dọc ven sông Hồng với những bãi bồi nên thơ làm say đắm lòng người, làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ từ lâu đã làm nức lòng du khách gần xa với những sản phẩm khảm xà cừ tinh tế và sang trọng.

Cách trung tâm Thủ đô khoảng 40 km về hướng Nam, xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, Hà Nội từng được coi là cái nôi của một tinh hoa làng nghề Việt Nam: nghề khảm trai. Bước chân vào đến đầu làng Chuôn Thượng, du khách có thể cảm nhận được ngay mùi khét khét của những mảnh ốc, mảnh trai đang được mài rũa để tạo nguyên liệu.
 

Theo những nghệ nhân trong làng, nghề khảm trai không đơn giản chỉ là nghề đục đẽo, lắp ráp theo khuôn mẫu nhất định mà đó là cả một “chặng đường” nghệ thuật nếu như muốn có được một sản phẩm khảm trai theo đúng nghĩa, ngay từ bước tạo nguyên liệu. Để có được nguyên liệu tốt nhất, người dân ở Chuôn Thượng và Chuôn Trung thường thu gom vỏ trai, ốc cỡ lớn từ các vùng trong nước đồng thời cũng nhập từ Hồng Kông, Singapo nguyên liệu có cỡ lớn, dễ chế tác.

Vỏ trai có nhiều loại: trai cánh mảnh nhỏ có màu sẫm, trai thịt trắng có vỏ dày, trai có nhiều vân… nhưng được ưa chuộng nhất vẫn là trai ngọc môi vàng, nó thường có kích thước lớn, mặt trong có lớp xà cừ dày màu óng ánh như sắc cầu vồng. Để dễ phân biệt, người ta đặt tên cho từng loại như “trai cửu khổng”, “diệp xù”, “trai cánh”, “trai Nông Cống”, “xác”…

Ngoài ra còn có một nguồn nguyên liệu đặc biệt quý hiếm với làng khảm, đó là những con ốc đỏ với màu sắc cực kỳ sang trọng thường dùng để làm những cảnh núi non, cánh phượng, cánh công, hay họa tiết trên những bức tranh áo gấm của vua chúa… Một sản phẩm khảm trai ra đời phải trải qua sáu công đoạn cơ bản. Đầu tiên là vẽ mẫu cho tranh trên giấy can rồi soi mẫu để vẽ họa tiết ấy lên nguyên liệu vỏ trai, ốc đã được ép phẳng.

Tiếp đến, người nghệ nhân cưa nguyên liệu theo nét vẽ, đục gỗ và gắn những mảnh nguyên liệu họa tiết lên đó. Công đoạn này gọi là “cẩn xà cừ”. Để họa tiết có độ bóng ánh lên màu sắc lung linh của vỏ trai, ốc đồng thời tạo linh hồn cho tranh, những tấm tranh gỗ sau khi “cẩn” sẽ được tỉa gọn, đánh bóng (hay còn gọi là mài khảm) rồi vẽ nét.Cuối cùng, người ta dùng bộ sơn đen hoặc đánh véc ni cho bóng để họa tiết nổi lên sống động. Một bức tranh hoàn chỉnh được ra đời. Nét nổi bật của tranh khảm trai Chuôn Ngọ là những mảnh trai không vỡ, có độ phẳng hoặc được uốn cong cho phù hợp với từng loại gỗ thành phẩm. Các chi tiết kỹ thuật đục và cẩn trai rất khít.

Họa tiết trang trí trên khảm trai rất sinh động, đặc sắc như mang linh hồn. Từ những mảnh trai, vỏ ốc vô tri vô giác, qua bàn tay tài hoa khéo léo và óc sáng tạo phong phú của những người nghệ nhân Chuyên Mỹ đã trở thành những bức tranh có giá trị văn hóa nghệ thuật cao.

Theo Báo ảnh Việt Nam